वर्धा – गर्भधारणेनंतर अवघ्या साडेपाच महिन्यात जन्मलेल्या, दोन किलोपेक्षाही कमी वजन असलेल्या आणि अत्यंत गुंतागुंतीची अवस्थेतील नवजात बाळाच्या जन्मतः लाभलेल्या गंभीर हृदयविकारावर सावंगी (मेघे) येथील आचार्य विनोबा भावे ग्रामीण रुग्णालयातील नवजात शिशुतज्ज्ञांनी पीडीए स्टेंटिंगच्या सहाय्याने अद्ययावत उपचार करीत नवजीवन प्रदान केले.
मागील महिन्यात नागपूर जिल्ह्यातील कामठी येथील या नवजात शिशुला सावंगी रुग्णालयातील निओनॅटोलॉजी विभागात दाखल करण्यात आले होते. तपासणीत या बाळाला जन्मजात हृदयविकार म्हणजेच टेट्रालॉजी ऑफ फॅलोट विथ पल्मोनरी अट्रेशिया असल्याचे निदान आले. बाळाचे प्राणवायू संतृप्ती (सॅच्युरेशन) न राखल्याने लगेचच तिला इंट्युबेट करण्यात आले आणि आपत्कालीन स्थितीत पीडीए स्टेंटिंग करण्याचा निर्णय नवजात शिशुतज्ज्ञांनी घेतला. पीडीए स्टेंटिंग ही हृदय कॅथेटरायझेशन प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये जन्मजात हृदयरोग असलेल्या बाळामध्ये रक्तप्रवाह सुरळीत करण्यासाठी पीडीए म्हणजेच पेटंट डक्ट्स आर्टेरिओसस नावाच्या रक्तवाहिनीमध्ये एक लहान स्टेंट ठेवला जातो.
ही अत्यंत गुंतागुंतीची मात्र नवजीवन देणारी प्रक्रिया रुग्णालयातील तज्ज्ञ डॉ. वैभव राऊत, डॉ. सागर कारोटकर, डॉ. रेवत मेश्राम, डॉ. महावीर लाकरा व डॉ. राशी गुप्ता यांच्या कुशल मार्गदर्शनाखाली पार पाडण्यात आली. उपचारादरम्यान बाळाला ताप आल्याने मेंदूज्वर (मेनिन्जायटिस) असण्याची शक्यता निर्माण झाली. त्यासाठी लंबर पंक्चर करून तपासणी करण्यात आली आणि योग्य वेळी प्रतिजैविक औषधोपचार सुरू करण्यात आला. या काळात बाळाला वारंवार झटके येऊ लागले.
या अवस्थेला रिफ्रॅक्टरी सीझर म्हणून ओळखले जाते व ही अवस्था अतिशय गंभीर असते. मात्र डॉक्टरांनी योग्य वेळी पायरीडॉक्सिन थेरपी आणि अँटी-एपिलेप्टिक औषधोपचारांचा वापर करून बाळाला येणारे झटके नियंत्रणात आणले. नवजात शिशूचे वजन अत्यंत कमी असताना आणि त्यातही आरोग्याबाबत गुंतागुंत निर्माण झाली असताना डॉक्टरांनी स्टेंटिंगची आव्हानात्मक प्रक्रिया यशस्वीरित्या पूर्णत्वाला नेली. डॉक्टरांच्या अनुभवी व कौशल्यपूर्ण प्रयत्नांनी आणि नवजात शिशु अतिदक्षता विभागातील अद्ययावत सुयोग्य उपचारांमुळे बाळाची प्रकृती हळूहळू सुधारू लागली. काही दिवस चाललेल्या या संघर्षावर मात करीत बाळ पूर्णपणे बरे झाले आणि रुग्णालयातून बाळाला सुट्टी देण्यात आली. विशेष म्हणजे हे उपचार महात्मा ज्योतिबा फुले जनआरोग्य योजनेअंतर्गत मोफत करण्यात आले.
नवजात शिशूंच्या आजारांवरही उपचार असतो – डॉ. कारोटकर
जन्मजात हृदयविकारांसह नवजात शिशुच्या विविध आजारांविषयी अजूनही पालकांना पुरेशी माहिती नसते. बाळाचा अकाली जन्म, कमी वजन, श्वसनाचे त्रास, संक्रमण, झटके, मेंदूविकार, हृदयविकार हे नवजात बालकांमध्ये आढळणारे महत्त्वाचे आजार आहेत. अशा आजारांचे निदान गर्भावस्थेत होणाऱ्या सोनोग्राफी व इतर तपासण्यांद्वारे तसेच जन्मानंतर तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून केलेल्या तपासणीमुळे त्वरित करता येतात. वेळेत निदान झाल्यास योग्य औषधोपचार, शस्त्रक्रिया किंवा अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून अशा बाळांचे प्राण वाचविता येतात. आज वैद्यकीय प्रगतीमुळे हे विकार उपचारक्षम झाले आहेत. त्यामुळे प्रत्येक पालकांनी गर्भावस्थेत नियमित तपासण्या करून घेणे, जन्मानंतर बाळात दिसणाऱ्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष न करता तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे, असे मत नवजात शिशुतज्ज्ञ डॉ. सागर कारोटकर यांनी व्यक्त केले.
